Hoài Giang

HỒN KHÈN

hoaigianghl — Mon, 22 Mar 2010 05:59:02 +1400

Tôi đọc đi đọc lại tập CUỘC BÀN GIAO VĨNH CỬU và HỒN KHÈN của nhà thơ Nguyễn Thị Hồng tôi thấy lạ trước cái nhìn của chị. Lứa tôi và chị đều đã nếm trải không ít thời gian của cuộc chiến tranh, trai tráng trong làng cầm súng, già nửa không trở về làng bằng xương bằng thịt mà chỉ có vong linh trở về ngự mãi trong đình làng, còn thân xác thì nằm mãi tận nơi trận mạc, để mãi mãi được gọi là thánh là thần, mãi mãi là trai tân. Chính vì thế khi đọc "TRAI LÀNG" của chị mà tôi như thấy có mình trong đó, có làng mình trong đó. Tôi không phải nhà thơ, lại càng không phải nhà phê bình thơ. Tôi chỉ hiểu về thơ theo cảm nhận của riêng mình...
TRAI LÀNG

Lớp trai làng

cùng lứa

một nửa

ở trong đình

Lớp trai làng

lứa sau

bôn ba

tứ xứ

Có kẻ giàu

xây nhà lầu

cho cha

ngoài nghĩa địa

Có người giỏi

Thành nhân vật

Tiêu biểu

Năm 2000

Còn

Cường

Đã - chết - vì

bệnh AIDS

Đọc HỒN KHÈN của chị, tôi thấy thích, thấy say say, thấy chân mình khấp khểnh như đi trên đá, thấy mờ mờ ảo ảo như đi trong mây. Có lẽ cuộc đời tôi đã sinh ra và lớn lên bên vách đá, đã sống nhờ nước suối rừng, đã lớn lên nhờ hạt ngô, củ sắn nên tôi thấy vậy chăng? Tôi thích nhưng chẳng biết làm sao được. Giờ đọc lời bình về trường ca HỒN KHÈN của Đoàn Hữu Nam tôi thấy hay quá. Tôi đưa về trang nhà tôi để xin được cảm ơn chị. Tôi cũng xin cảm ơn Đoàn Hữu Nam vì đã nói giúp cho mình hay thế!

Hồn Khèn - Một cuốn tiểu thuyết bằng thơ

Đoàn Hữu Nam

Hồn Khèn là một bản trường ca khiêm tốn nằm ở phần sau tập thơ Cuộc bàn giao vĩnh cửu - Hồn Khèn của nhà thơ Nguyễn Thị Hồng do NXB Phụ nữ ấn hành năm 2003. Có lẽ vì sự khiêm tốn trong trình bày tập thơ, khiêm tốn của chính tác giả và hậu quả của việc xuất bản thơ tràn ngập hiện nay mà Hồn khèn - bản trường ca duy nhất (cho đến thời điểm này) viết về người Hmông dường như bị khuất lấp. Đây là điều đáng buồn không chỉ của riêng tác giả.

Trước khi đi sâu vào Hồn Khèn tôi xin giới thiệu đôi nét về cây khèn của người Hmông.

Khèn là một loại nhạc cụ truyền thống do chính những nghệ nhân tài ba người Hmông làm ra. Cây khèn có ba bộ phận chính là ống thổi, bầu khèn và ống sáo. Ống thổi và bầu khèn được làm bằng gỗ pơ mu. Ống sáo được làm bằng ống trúc. Sáu ống sáo to nhỏ khác nhau được gắn với bầu khèn, mỗi ống có lưỡi gà tạo âm thanh làm bằng lá đồng được đục một lỗ thoát hơi. Ống khèn và bầu khèn cùng sáu ống sáo lắp vào bầu khèn được thít chặt với nhau bằng vỏ cây đào rừng.

Cây khèn là biểu tượng văn hóa của người Hmông. Trong sinh hoạt văn hóa tinh thần khèn được thể hiện qua hai hệ thống lý lối khác nhau, đó là làm tang ma và vui chơi, văn nghệ, song dù ở hệ thống lý lối nào người thể hiện cũng phải dùng động tác múa và thổi khèn thành tiếng theo đúng bài vở. Do sự nghiêm ngặt của lý lối, sự đòi hỏi điêu luyện, tài khéo léo mà người thổi khèn buộc phải có tài năng, sức mạnh, đặc biệt là phải học thổi, múa từ bài khèn gốc đến học suốt đời.

Do đặc điểm địa lý, phương thức canh tác tự cấp, tự túc cùng với phong tục tập quán như sợi dây rừng nối từ đời này sang đời khác nên cho đến bây giờ mà có lẽ mãi mãi mai sau những sản phẩm văn hóa nội tại vẫn luôn là món ăn hàng ngày, là khẳng định sự trường tồn của người Hmông. Trong đời sống văn hóa tinh thần tự sản, tự thưởng thức ấy Khèn tham gia vào hầu hết các các họat động. Nhà thơ Nguyễn Thị Hồng lấy Hồn khèn làm phương tiện để đi sâu, lý giải và thể hiện sự yêu mến, kính trọng tâm hồn, tính cách của một dân tộc ẩn chứa trong mình thế giới tâm hồn phong phú, phong tục tập quán đặc sắc muôn đời không trộn lẫn thì không chỉ có tài năng, dũng cảm mà còn tiềm ẩn sự "trường vốn", sự gắn bó như định mệnh với người Hmông của tác giả.

Có thể nói Hồn khèn là một cuốn tiểu thuyết bằng thơ.

Câu chuyện về Hồn Khèn khá đơn giản. Đó là một đôi trai tài, gái sắc gặp nhau, chàng trai lấy hồn khèn làm phương tiện thổ lộ, gửi gắm tâm tình, cô gái lấy hồn khèn làm nơi đón nhận, trú ngụ. Từ Hồn Khèn, trong Hồn Khèn hai người đến với nhau, quấn quýt bên nhau tưởng như không gì trên đời có thể tách rời, trớ trêu thay bố mẹ cô gái tham của thách cưới mâm vàng mâm bạc. Là kẻ mồ côi không tiền không của, để có tiền cưới vợ, chàng trai dấn thân vào con đường làm ăn, phiêu bạt, cô gái bị bố mẹ ép buộc về làm dâu nhà người cam chịu cảnh hồn một nơi người một nơi. Sau bao ngày càng chôn vùi mình vào "dòng sông cuộc đời dữ dội và bạo liệt", chàng trai tìm về chợ Khau Vai - chợ dành cho những người yêu cũ gặp nhau thì cô gái, sau bao ngày chôn mình vào công việc nhà chồng, chôn mình vào dòng sông nước mắt đã kiệt sức mà về với tổ tiên. Từ một câu chuyện đơn giản, bằng cái tài, cái tâm của mình tác giả Hồn Khèn đã bám chặt vào cốt chuyện, khai thác sâu vào chi tiết, đặc biệt đã thổi vào câu chuyện một hồn thơ tinh tế, làm cho tác phẩm vừa có tính khái quát vừa hấp dẫn, lôi cuốn.

Xin được đi theo hồn khèn, hồn người.

Chậm rãi đi, chậm rãi nghĩ, chậm rãi dãi bày là phong cách của người miền núi. Nữ sĩ Nguyễn Thị Hồng đã khai thác triệt để lợi thế này, dòng tự sự nhuần nhuyễn, có đầu có cuối như con thuyền trôi trên dòng sông đã đưa Hồn Khèn "nhập thế" vào con người, tâm hồn Hmông.

"Ngày ấy/ chiều chiều/ mặt trời sắp đi ngủ sau lưng núi/ giao bản làng lại cho mặt trăng/ ráng chiều/ hằn/ dáng ngựa/ một con ngựa bạch rung bờm/ anh đứng trên đèo/ nắm lấy dây cương...", "Em/ hạt bắp trắng tròn/ cha mẹ như nương vừa mùa đốt rẫy/ nương nhiều màu gặp mưa xuân tươi tốt/ hạt bắp trắng tròn trổ cây bắp tốt tươi..."... Với lối kể chậm rãi, vừa gần gũi, vừa cách điệu, siêu thực, trình bày có đầu có cuối, ngay từ mở đầu Hồn Khèn đã làm cho người đọc tò mò, háo hức song không thể đọc nhảy quãng, không thể đọc một mạch được. "Anh đi cùng cây khèn trúc/ khèn trúc biết hát lời yêu/ lơ lửng/ đậu trên mặt trăng", "Anh đi cùng cây khèn trúc/ khèn trúc cùng hơi thở anh/ chui qua khe cửa/ luồn vào chăn em/ vuốt ve da thịt/ em", "Mỗi người chỉ một lần sinh ra/ ba ngày kể như một kiếp sống/ không lấy được em anh ở một mình/ như cây cô đơn trên đỉnh núi...", lời khèn, lời tỏ tình theo lời khèn lúc thực, lúc hư, lúc thô mộc, lúc bay bổng. Lời khèn bền bỉ như tiếng ong, trong veo như tiếng họa mi, thẳng thắn, dứt khoát như đánh đục vào cột. Lời khèn giống như con suối không đứt đoạn, như nước chảy trên đá cứng, đá cứng phải mòn. Lời khèn cùng sự kiên nhẫn của người khoan nòng súng thủ công của người trai đã làm xiêu lòng cô gái. "Chẳng biết em động lòng vì tiếng khèn nức nở/ Chẳng hiểu em động lòng vì tiếng dế nỉ non/ em hé cửa bên/ một đêm trăng bạc/ em lướt nhẹ nhàng/ đến bên tảng đá/ đêm đêm anh ngồi lõm/ đêm đêm anh ngồi mòn...". Vâng, có thể bỏ qua được chăng khi giữa núi, giữa rừng, giữa ngày, giữa đêm, thế giới này chỉ có chàng trai, cây khèn và người anh ta yêu. Vạn vật có linh, lời khèn lúc nỉ non, thầm thĩ, dịu dàng như dòng suối, lúc tuôn trào như thác đổ, mưa rừng; người múa khèn lúc mạnh bạo, kiên quyết, lúc thong thả, kiên nhẫn; thong dong, vội vã đan nhau. Qua lời khèn, múa khèn tấm lòng bày ra, hoàn cảnh bày ra, khát vọng bày ra. Sự bày tỏ như dòng nước tràn vào ruộng ải, càng chảy càng ngấm, chảy cho đến khi ruộng no nước, chảy cho đến khi: "Hơi thở ta lồng vào nhau" mà nước vẫn cứ chảy, cứ "vòng quanh như con suối mười hai đọan/ quành về mười hai khúc/ đường anh đi không sót khúc nào/ lại trở về đoạn đầu/ rồi lại đi đủ mười hai khúc/ khúc nào cũng nghĩ về em". Từ lời khèn, lòng người tình yêu đã đến với họ, khát vọng của họ đã được dịp nổ bùng, cháy rực: "Em như rau rệu gặp mưa/ anh mưa khắp bãi bờ em ngập lụt", "Mình rơi xuống đáy hồ sâu thẳm/ mặt nước dập dềnh bông hoa trắng/ hoa cùng người chết đuối giữa dòng xanh", "Em như sợi lanh/ anh quấn quanh mình/ anh đâu em đấy". Mạnh mẽ, quyết liệt, hết mình, đúng là tính cách Hmông. Tôi dám chắc Đông Tây, Kim Cổ các đôi trai gái yêu nhau đều khao khát được rực cháy như ngọn lửa của chàng trai cô gái trong Hồn Khèn.

Bình thường, với sức nóng của tình yêu, với cháy rực, tỏa sáng như vậy thì cuộc đời có dài như con sào thì họ cũng nắm tay nhau leo từ mút đầu này sang mút đầu khác, cuộc đời có là sợi dây mài thì dẫu có đứt lìa thì ngọn ngọn vẫn trồi lên lấp lối, nếu như! Vâng nếu không có chữ nếu như trớ trêu, tai ác. "Cha mẹ chê anh/ khèn nằm một xó.... Quanh ta vấn vít/ rối mù tơ vương", "Mẹ cha nhận lễ nhà người/ làm cưới/ mặc em /nước mắt nhiều bằng suối", "Em đã bước qua cửa nhà người/ Cái chân gà nhà người đã cào lên lưng em nhận ma/ này chồng, này mẹ, này cha/ bao dây giằng quấn quýt/ cách nào gỡ em ra"...

Không ai gỡ em ra cả.

Chấp nhận, chấp nhận và chấp nhận. Để mưu sinh, để tỏ rõ sức mạnh người Hmông có thể đập đá vá trời. Để không chịu nhục người Hmông có thể chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, song trong vòng vây luật tục người Hmông thường, hoặc phải chấp nhận, hoặc lấy cái chết để giải thoát, vậy người Hmông mới có chợ Khau Vai, có Hội Gầu Tào để cho những người yêu nhau không lấy được nhau có cơ hội giải tỏa những đau khổ, ấm ức. Cô gái trong Hồn Khèn chọn cách chấp nhận. Cô nuốt nước mắt vào trong, nhẫn nhục làm tròn phận sự của mình, bởi trong cô vẫn đinh ninh lời hẹn ước: "Xin em đừng đau khổ/ không làm rẫy sẽ làm ruộng/ không làm vợ sẽ làm người yêu/ đón em từ sớm đến chiều Khau Vai...". Cô đang như cánh chim giữa bầu trời tự do, như dòng thác tung bọt trắng xóa trên triền núi. Cam phận làm dâu nhà người là cánh chim tự do chui vào lồng; cam phận "hoa thì đậu nhờ cây/ cây cho nở được nở/ cây cho tàn phải tàn/ hoa mong manh giữa chốn đại ngàn" là dòng thác bị hút tụt xuống hang đá như hút tụt vào cái sừng trâu không đáy. Sống trong dòng sông nước mắt ấy mà cây lá ngón ấy không bị mất đi mấy lá, bản làng, gia đình không bị mất đi một con người là còn có nhiều cứu cánh, là vì cô còn có cơ hội gặp lại chàng trai.

"Đời người được mấy giấc mơ /đã tan theo gió, đã mờ theo mây /khát khao hạnh phúc sum vầy /đốt mình cháy hết tàn bay về giời". Bốn câu lục bát như dấu lặng trên bầu trời giông bão, là hình ảnh, tâm trạng của người trai sức tàn, lực kiệt, "cáo chết ba năm quay đầu về núi". "Chợ Khau Vai/ anh ngồi gốc cây/ đợi/ Chiều đã ăn mặt người/ Người đã tan chợ rồi". Người trai trở về nơi hẹn ước, tưởng như Chợ Khau Vai - nơi những mối tình ngang trái mỗi năm được khơi gợi, xới xáo lại một lần, nơi anh sẽ được xoa dịu những mất mát, đau khổ trên đường đời. Nghiệt ngã thay, theo tháng, theo năm, uất ức, bất lực trước vòng vây luật tục, trước nhớ thương mòn mỏi, công việc cực nhọc, lòng cô đã chết từ khi trở thành ma nhà chồng... tất cả hùa nhau đưa người con gái đã sớm về với tổ tiên.

"Người yêu anh đã nằm sâu lòng đá/ Người yêu anh đã nằm sâu lòng đất". Người trai đau đớn ngửa mặt tru lên như con sói bị thương. Người ta nói lời khấn khứa càng nhắc đi nhắc lại càng thiêng! Người ta nói "sầu đong càng lắc càng đầy", còn anh: "Lời người/ dao đâm/ anh/ ròng ròng/ máu chảy/ Em!/ anh còn biết trốn đi đâu/ dưới gầm trời với nỗi đau thế này!". " "bây giờ/ buồng gan em đã nát dưới đất/ bây giờ/ buồng gan em đã nát dưới đá/ anh không được rót rượu gọi hồn em lối lại/ anh không được mổ gà tiễn hồn em lối đi/ Làm sao em biết đi về cùng anh"... Cô đơn đến tột cùng, ngơ ngác đến tột cùng, đau khổ đến tột cùng. Con đường mười ba ngả, một trăm ngả, song ngả nào cũng chẳng còn em. Còn hơn thế nữa, mất em lòng anh thành bãi tha ma, lối đi, rừng núi cũng thành bãi tha ma "ngả nào cũng chẳng còn nhau/ lòng hoang lối cũng một màu hoang vu/ đã đành kiếp sống phù du/ vẫn mơ có kiếp đền bù cho nhau...", "khèn anh tha thiết/ nỉ non nơi em ngủ/ nỉ non nơi em nằm/ hết ngày lại đêm/ anh quên cuộc sống/ anh thành cây trúc/ thĩ thầm lời yêu..."... . Đau đớn, cay đắng, song không tuyệt vọng, vẫn mơ một kiếp đền bù cho nhau, đó mới là "mình vì người", đó mới là yêu hết mình, chết rồi vẫn chưa hết yêu. Thông thường với những nam nhi đại trượng phu dường như nước mắt không dành cho tình yêu. Khi thất tình trong lòng có nhão ra như đất bột ngấm nước thì bề ngoài đấng trượng phu vẫn cương lên cứng như mai rùa, vẩy tê tê. Chàng trai trong Hồn khèn khác, anh ta sẵn sàng nức nở, sẵn lòng tỏ cho hồn người tình, cho những người xung quanh biết sự đau khổ của mình, sự đau khổ ấy có được chia sẻ hay không không cần biết. Vậy đây là dũng cảm chân thật hay mềm yếu, không biết cương lên dũng cảm hơn hay bày tỏ dũng cảm hơn.

Một yếu tố xuyên suốt làm nên sức sống của Hồn khèn là gần gũi với dân gian, lấy dân gian làm nền tảng. Dân ca Hmông chia làm năm tiếng hát, đó là tiếng hát tình yêu (gầu plềnh), tiếng hát cưới xin (gầu xống), tiếng hát làm dâu (gầu ua nhéng), tiếng hát mồ côi (gầu tú giua), tiếng hát cúng ma (gầu tùa) thì Hồn Khèn khai thác sâu cả trong năm tiếng hát. Những lợi thế về hình ảnh, hình tượng, đặc biệt là những từ láy đi láy lại của dân ca được phát triển, biểu cảm phù hợp với tâm trạng, sự việc diễn ra trong trường ca đã tạo nên ấn tượng sâu đậm mà cả người trong cuộc lẫn người ngoài cuộc không thể lướt qua. Đó là hai phần ba Hồn Khèn xoáy vào sự thương thân trách phận. Không cãi lại đấng sinh thành, chấp nhận hoàn cảnh, không oán thán, căm giận ai, không có tạ tội, bởi có ai có tội ở đây, không có cái đau ngoài mình mà chỉ có cái đau trong mình xoi xói, nhoi nhói từ trong ra, như nhọt bọc, như thối tim, thối gan. "Không bước cùng anh, em phải bước cùng người/ cây đùm đũm đỡ quả đùm đũm/ em bước cùng người đỡ chùm con em...", "Nỗi đau dày như cây/ lấp lối/ anh biết đi ngả nào", và rồi "Em yêu ơi/ nỗi đau dày như cây/ lấp lối/ anh biết đi ngả nào". .. Trong luân lý nhà Phật, trong giáo lý đạo Thiên Chúa, trong đạo lý của đạo giáo, Sa man giáo... luân lý nào cũng coi cuộc sống hiện hữu nơi trần gian là tạm bợ, là thử thách, cuộc sống vĩnh hằng mà con người hướng tới là đất của Chúa, là bồng lai tiên cảnh, là vương cung thánh đường..., song gì thì gì, trong cuộc sống tạm bợ nơi trần thế ai cũng mong ước, cũng vươn tới là sung sướng, giàu có, quyền lực, hạnh phúc, còn khổ ải ư! Khi còn là con trẻ ai mà không thạo trò thả đỉa ba ba, rơi vào ai nấy chịu, cam chịu cũng từ đây, tồn tại cũng từ đây.

Hồn Khèn được kết cấu trình tự, bài bản. đó là thế mạnh song cũng là lực cản sáng tạo, bởi cốt lõi của thơ là hồn, là gợi, là có cái để cho người ta ngẫm nghĩ. Hồn Khèn vượt qua lực cản này bằng chữ hoạt, ý tứ trùng điệp, hình ảnh, hình tượng khắc sâu. Các nhịp thơ, khổ thơ trong Hồn Khèn biến đổi theo tâm trạng, sự kiện, câu một chữ, câu hai chữ, mười, mười lăm chữ; khổ hai câu, khổ ba câu, khổ hai mươi, hai mốt câu; các kết đoạn, trường đoạn bằng thơ lục bát nhẹ nhàng, tình cảm, như dấu nối hòa quyện giữa hai bản sắc văn hóa Kinh - Hmông đã làm cho trường ca tựa như dòng suối chảy giữa đại ngàn, lúc hiền hòa uốn lượn, lúc tung bọt trắng xóa, gầm gào thác lũ. Trong Hồn Khèn những câu thơ có tính khái quát, có hình ảnh xuyên thẳng vào việc cần phải giãi bày như: "Núi Cô Tiên vẫn vẫn tròn trịa, trinh nguyên/ mà em, con đã bằng cây sào/ mà em, con đã bằng cây nêu/ Anh cũng như cây đã cội", "Em không còn là hạt bắp mẩy tròn/ em là quả mận nhăn nếp vỏ/ quả mận khô trên cây" không phải là hiếm. Những câu thơ tài hoa, mang đậm dấu ấn cá nhân như "Bờ xanh em không được nối bờ anh/Đã tan thành dòng sông nước mắt", "Ngày lại tiếp đêm/ vù qua như chim sẻ/ một mùa đã đầy trước cửa/ một mùa đã đầy trước thềm", "cái việc đỡ đần cái buồn" , "giọt nước xanh biến mất trước dòng đời cuồn cuộn xoáy"... vừa làm bật lên được tâm trạng của nhân vật, vừa diễn tả được không gian, thời gian, sự việc.

Mạnh mẽ và tinh tế, đó là tính cách, tâm hồn Hmông, cũng là hồn vía của trường ca Hồn Khèn. Mặc dù còn có những câu thơ dễ dãi, đưa những từ hiện đại, khó ăn nhập với bức tranh toàn cảnh song với 871 câu thơ Hồn Khèn thực sự là một bản trường ca đầy ấn tượng, xứng đáng để bạn đọc lưu tâm, thưởng thức.

Lao Cai - Đầu đông 2009

Đ.H.N

Nhà thơ Hữu Loan

hoaigianghl — Sat, 20 Mar 2010 05:23:38 +1400

Tôi về Kim Thành Hải Dương dự đám tang một người bạn và cũng là một người anh thân mến. Giờ vào mạng mới hay tin nhà thơ Hữu Loan đã ra đi. Tôi đưa bài này trong Trần Nhương về trang nhà để tỏ lòng thương tiếc nhà thơ - người mà Màu tím hoa sim đã nằm gọn trong ba lô của tôi trong những năm khoác màu áo lính.
Tin văn và...

TÁC GIẢ MÀU TÍM HOA SIM ĐÃ RA ĐI
Trần Nhương - Đỗ Hoàng

Nhà thơ Hữu Loan sinh năm 1916 tại Thanh Hóa. Ông đã từ trần tại quê nhà vào hồi 19 giờ ngày 18-3-2010, hưởng thọ 95 tuổi. Lễ viếng bắt đầu từ 7 giờ ngày 19-3-2010 tại nhà riêng xã Nga Lĩnh, Huyện Nga Sơn, Thanh Hóa. Lễ an táng vào hồi 15 giờ ngày 19-3-2010. Tiểu sử Hữu Loan tên thật là Nguyễn Hữu Loan, sinh tại quê ở làng Vân Hoàn, xã Nga Lĩnh, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Ông học thành chung ở Thanh Hóa sau đó đi dạy học và tham gia Mặt trận bình dân năm 1936, tham gia Việt Minh ở thị xã Thanh Hóa (nay là thành phố Thanh Hóa). Năm 1943, ông về gây dựng phong trào Việt Minh ở quê và khi cuộc Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông làm Phó chủ tịch Uỷ ban khởi nghĩa huyện Nga Sơn. Trước năm 1945, ông đã từng là cộng tác viên trên các tập san Văn Học, xuất bản tại Hà Nội. Sau Cách mạng tháng Tám, ông được cử làm Uỷ viên Văn hóa trong Uỷ ban hành chính lâm thời tỉnh Thanh Hóa, phụ trách các ty: Giáo dục, Thông tin, Thương chính và Công chính. Kháng chiến chống Pháp, Hữu Loan tham gia quân đội Nhân dân Việt nam, phục vụ trong Đại đoàn 304. Sau năm 1954, ông làm việc tại Báo Văn nghệ trong một thời gian. Ông nổi tiếng với bài thơ Màu tím hoa sim do ông sáng tác trong thời gian tham gia kháng chiến chống Pháp và được lưu hành rộng rãi trong vùng kháng chiến. Hữu Loan chưa xuất bản tập thơ nào, dưới đây là một số bài thơ đã được phổ biến của ông: Màu tím hoa sim Đèo Cả Yên mô Hoa lúa Tình Thủ đô Trannhuong.com xin giới thiệu bài viết về nhà thơ Hữu Loan của nhà thơ Đỗ Hoàng: NHÀ THƠ MÀU TÍM HOA SIM -MỒ HÔI VÀ NƯỚC MẮT ĐÁ Tôi vào Đồng Nai tháng 8 năm 1987, sang năm 1988, tôi được kết nạp là hội viên Hội văn học Nghệ thuật Đồng Nai.Tháng 6 năm đó, Hội mở trại sáng tác văn học Long Hải -Bà Rịa (lúc này Bà Rịa đang thuộc Đồng Nai). Về dự trại là niềm vui lớn của anh em văn nghệ, vì họ được viết, được giao lưu gặp gỡ làm quen anh em, bạn bè. Ở trại này ngoài những bậc đàn anh kính thân biết trước như nhà văn Hoàng Văn Bổn, Lê Huy Khanh, anh em bạn hữu như: Nguyễn Thái Hải (Khôi Vũ), Đàm Chu Văn, Cao Xuân Sơn, Nguyễn Đức Thọ, Lê Đăng Kháng, Phạm Thanh Quang, Hoài Tố Hạnh, tôi còn được quen thân thêm Trương Nam Hương, Nguyễn Hoài Nhơn, Nguyệt Cầm...Anh Hoàng Văn Bổn, Đàm Chu Văn, Khôi Vũ, Cao Xuân Sơn đã tận tình giúp đỡ tôi những ngày tha phương cầu thực Đa phần các cây viết ngày ấy đều đã trở thành hội viên Hội nhà văn Việt Nam. Và thật may mắn trong đời tôi, tôi được gặp nhà thơ lừng danh: Màu tím hoa sim - Hữu Loan! Tôi không thể nào diễn tả nổi cảm mến kính phục của mình trước một bậc thật tài, thật nổi tiếng mà cũng thật chua chát đớn đau trước nghịch lý của đời! Tôi nhớ khi lên Biên Hoà thì xe của Hội chở anh em sáng tác đã đi rồi, tôi đành nhảy xe đò xuống Long Hải. Khoảng chập choạng thì về đến nơi, anh em tay bắt mặt mừng hỏi han đủ chuyện và kéo nhau đi ăn cơm.Thật là những bữa ăn ngon mà những người làm mướn như tôi không thể thưởng được. Lúc về phòng viết, tôi đi ngang qua phòng khách thấy một ông lão dáng người tầm thước, mảnh mai tóc trắng như cước xoã ra hai bên thái dương. Người ấy đang đưa nhẹ hai tay vuốt cho hai mái tóc chảy xuôi. Dưới ánh nê-ông trắng bạc trông ông như một ông tiên trong truyện cổ tích của trẻ em.Tôi tự lẩm bẩm: Tiên lão có tướng thật đẹp và nghĩ chắc là các bậc trưởng lão của tỉnh hay của Trung ương đến an dưỡng ở đây. Định bước đi thì Đàm Chu Văn, Cao Xân Sơn, Nguyễn Đức Thọ, Trương Nam Hương, Hoài Tố Hạnh, Nguyệt Cầm gọi với ra bảo tôi vào chơi. Nguyễn Đức Thọ giới thiệu đây là nhà thơ Hữu Loan. Ôi nhà thơ Hữu Loan! Người vừa đứng ở phòng khách là ông đấy ư? Tôi ngắm nhìn nhanh ông. Ông năm ấy cũng đã 70 tuổi rồi nhưng trong ông còn nhanh nhẹn, nhẹ nhàng, không như nhiều người ở vào độ tuổi ông thương run rầy, mỏi mệt. Tôi khẽ khàng chào ông và ngồi xuống cùng bạn bè nghe ông trò chuyện. Từ bé tôi đã nghe danh nhà thơ Màu tím hoa sim. Bây giờ được gặp ông, tôi thật xúc động. "Màu tím hoa sim ", mẹ tôi và các anh chị trong làng tôi thường hay hát bài hát này cùng với các bài "Đêm đông" , "Hồn vọng phu", "Tiêu tương" . Sau này học lên và qua chuyền tay, tôi có dịp đọc và thuộc bài thơ Màu tín hoa sim.: "Ngày hợp hôn, nàng không đòi may áo mới. Tóc nàng chưa kìn búi Em ơi lần cuối...Nàng có hai người anh đi bộ đội .. Được tin em gái mất,trước tin em lấy chồng"...Không chết chàng trai khói lửa, mà chết em gái nhỏ hậu phương!" Thuở bé, tôi chưa hiểu được nội dung và mỹ nhạc nhưng tôi cũng như bao người đều bị cuốn hút từ trong tâm linh bài thơ được phổ nhạc.Tuy các anh chị phải hát chui, nghĩa là không được hát trên loa phóng thanh, hát giữa hội nghị nhưng rồi ai cũng thuộc, ai cũng hát. Khi nhập ngũ, xung phong tham gia cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của đân tộc, tôi càng thấm thía cái bất tử của thi phẩm. Dù phải qua bao thăng trầm vì sự hiểu biết hạn hẹp của con người nhưng những giá trị nhân văn đích thực thì dân tộc nâng niu và chấp nhận.Tôi đồng cảm và hiểu được lòng nhân đạo, nhân ái vượt qua nhận thức thời đại của nhà thơ! Hữu Loan không chỉ nổi tiếng với " Màu tím hoa sim", nhà thơ còn có "Đèo Cả", "Người không chết" viết về tướng Nguyễn Sơn. "Một đám tang đi. Đi không bao giờ đến huyệt". Hữu Loan không viết nhiều.Trong đời thơ dài như vậy, ông có chừng trên dưới 30 bài thơ đựoc in nhưng sức nặng và tiếng vang của nó thì những nhà thơ nghìn bài cũng phải nể trọng! Bây giờ tôi đã được gặp nhà thơ ngoài đời thật. Tôi kính cẩn đến bắt tay và chào nhà thơ.Ông nắm chặt tay tôi. Bàn tay ông cứng chắc và thực là gân guốc khác hẳn với dáng dấp tiên phong đạo cốt của ông. Ông vẫn tươi cười rạng rỡ, còn tôi thật bồi hồi xúc động trước một kỳ nhân mà sao chân tình giản dị dễ cảm mến ngay vừa gặp gỡ! Trừ nhà văn Hoàng Văn Bổn, còn tất cả anh em chúng tôi lúc đó chưa ai thành danh mà sau này có chút tên tuổi văn chương thì làm sao so được với "Màu tím hoa sim"! Mà Hữu Loan cũng chưa nghe tên ai trên văn đàn trong đám chúng tôi. Thế nhưng ông vẫn đối đãi với chúng tôi như những thi hữu bằng vai, bằng lứa.Tôi nghĩ vui và cũng vinh dự cho đến bây giờ: là Trại sáng tác văn nghệ Long Hải được khai mạc từ lúc cuộc tiếp xúc với nhà thơ Hữu Loan. Đêm ấy thực sự là đêm thơ văn nghệ Đồng Nai. Sau khi tôi, Cao Xuân Sơn, Đàm Chu Văn, Nguyễn Đức Thọ, Trương Nam Hương, Hoài Tố Hạnh, Nguyệt Cầm đọc thơ...là đến lượt đại thi nhân Hữu Loan đọc thơ và nói chuyện thơ. Ông đọc nguyên bản bài thơ "Màu tím hoa sim" mà không có sách báo nào lúc ấy in đúng như ông sáng tác. Ông đứng lên giữa cử toạ. Dù đây chỉ là cuộc tao ngộ ngẫu hứng. Giọng ông đọc thơ vang và khoẻ, mang nặng âm sắc tiếng Thanh Hoá không pha trộn. Trước khi nói hoặc khi đọc, ông đều đưa tay vuốt hai mái tóc bạc như cước cho ngay ngắn rồi mới cất giọng. Lúc này tôi mới nhìn kỹ ông. Tại sao một con người tài ba đỗ tú tài Tây toàn phần, khi cách mạng thành công ông giữ chức bốn Ty trưởng mà toàn những Ty có chữ như: Ty Giáo dục,Ty Tuyên truyền, Ty Canh nông, Ty Văn hoá mà cuộc đời ba đào làm vậy? Thời điểm ấy và cả ngay bây giờ ít người tin vào tướng số tử vi nhưng nhìn ông tôi thấy ông cũng bị nhân tướng học chi phối. Ông có trán rộng nhưng hơi thấp, hàm én ngang tàng nhưng cằm ngắn. Mái tóc nhô ra giữa đỉnh trán thành hình chữ V thì không thể hanh thông trên đường hoạn lộ. Nhưng bù lại giữa hai lông mày của ông được đóng chữ Xuyên và có một nét lớn dài như vành trăng khuyết giống như dấu trên trán Bao Công tỏ rõ ông là người kỳ tài và trường thọ! Sau cuộc hội ngộ giữa các anh chị hậu sinh với lão thi nhân thì hầu như lúc nào rảnh viết chúng tôi đều tụ tập đến ông hầu chuyện. Ông đủ khối chuyện. Chuyện nhà thơ Trần Mai Ninh, Hoàng Lộc, Trần Hữu Thung, Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Đạt, Phùng Quán, Trương Tửu, Nguyễn Mạnh Thường...Hay nhất là chuyện Trương Tửu hầu rượu Tản Đà. Sau này Trương Tửu có viết về việc này và trở thành một tư liệu quí về đại thĩ sỹ Nguyễn Khắc Hiếu và thứ nữa là chuyện thi sỹ Hoàng Cầm diễn vỡ kịch Kiều Loan của mình mà lấy được người đẹp. Buồn nhất là Lê Đạt. Anh em cho nhà thơ này là lá mặt, lá trái. Có người viết Lê Đạt " Con cú đội lốt lông công đêm đêm ngồi trên ghế đá"( Nhân văn - Giai phẩm trước toà án lương tâm - Nhà xuất bản Sự Thật năm 1958) . Lê Đạt cùng một số người tham gia tán kích bài thơ "Chiếc bình vôi" đả kích lãnh tụ: "Có người sống lâu trăm tuổi/ Ì như một chiếc bình vôi/ Càng sống, càng tồi/ Càng tồi, càng Bé! nhưng sau này Lê Đạt quay lại làm thơ ca ngợi lãnh tụ. Có câu được Hội đồng thơ Việt Nam lấy làm thơ hay nhất thả lên trời trong ngày Hội thơ Xuân năm Bính Tuất - 2006: "Những lời thơ hay nhất là viết về Bác Hồ". Hữu Loan có sự đánh giá khá chính xác thơ ca kháng chiến chống Pháp. Đấy là cuộc cách tân mạnh dạn và thành công. Không kể các bậc khai quốc công thần nền văn nghệ kháng chiến thì những tên tuổi như :Trần Mai Ninh, Hữu Loan, Hoàng Lộc, Trần Hữu Thung, Hoàng Trung Thông, Chính Hữu...có vị trị xứng đáng trong nền văn học cách mạng! Biết tôi có dịch thơ Đường, ông khen tôi dịch bài "Chiến Thành Nam" của Lý Bạch có hai câu xuất sắc là: " Rửa gươm trong sóng bể dâu, Ngựa ăn cỏ máu tận đầu Thiên Sơn". Ông bảo thơ Đường là đỉnh cao của thơ ca Trung Quốc và cũng của nhân loại. Không nhà thơ Việt Nam nào không học thơ Đường, không ảnh hưởng Đường thi! Rồi ông đọc bài thơ ông dịch "Tương tiến tửu" của Lý Bạch. Bài thơ dịch sát với nguyên bản và giữ đúng hình thức trong nguyên văn. Tôi còn nhớ mở đầu Lý Bạch viết: "Quân bất kiến! Hoàng Hà chi thuỷ thiên thượng lai". Hữu Loan dịch: "Thấy chăng ai! Dòng nước Hoàng Hà từ trên trời chảy xuống!" Đó cũng là một bài dịch thành công của Hữu Loan. Đàm đạo, tâm tình với Hữu Loan tôi mới biết đời ông thực sự trầm luân sau vụ Nhân văn- Giai phẩm. Ông thì không bị liên luỵ và hệ luỵ gì như các bậc đàn anh khác, nhưng với tính khí cương cường thẳng thắn, trung thực ông ghét cay, ghét đắng đám hãnh tiến xu thời, nhân cớ dậu đổ bìm leo bán rẻ bạn bè để mưu cầu lợi ích cá nhân. Với lại người đời chưa hiểu hết sức nghĩ, sức cảm trong " Màu tím hoa sim" vu cho ông hết tội này đến tội khác, ông chán đám quan tham ô lại, ông phủi tay không bỏ về quê thồ đá nuôi vợ con! Kể đến năm 1988, ông đã có thâm niên hơn 30 năm thồ đá. Một vóc dáng thư sinh như ông mà làm cái công việc của lực điền trong hơn 30 năm quả là một việc hi hữu. Nhưng đám trương tuần, hương vệ đời mới có để cho ông yên thồ đá kiếm sống đâu. Khi thì chúng xầm xì: quân Nhân văn - Giai phẩm, khi thì chúng hỏi giấy tờ gốc chuyển về. Không có giấy tờ dù ở giữa bổn quán chúng vẫn nói ông là dân lậu. Chúng không cho ông nhập khẩu dài dài. Ngay bây giờ không có hộ khẩu đã khó sống, huống hồ thời ấy, huống hồ người có dính líu đến Nhân văn - Giai phẩm và có bài thơ nhạc vàng! Ông đau xót kể lại: " Có một lần mình thồ đá dọc bờ sông Mã, đám công an xóm đến hạch sách mình. (Hồi ấy và cho đến năm 2004 công an địa phương chưa có sắc phục riêng như bây giờ nên không dễ phân biệt với người thường). Chúng nó bảo:- Cho xem giấy tờ? Mình quát: -Tôi người làng đây giấy tờ gì! Chúng bảo: - Vẫn biết ông là người làng, nhưng ông bỏ làng bao nhiêu năm, ông làm gián điệp cho Mỹ -Diệm thì ai biết! Tôi tức quá tôi chưởi: - Mồ cha chúng mày, chúng mày nhìn ai cũng là gián điệp cả! - Không gián điệp thì cũng Nhân văn -Giai phẩm, Nhạc vàng còn hơn cả gián điệp! - Chúng xỉa xói. - Bọn mày chưa vỡ bọng cứt mà đã học đòi tố láo! Gọi cha mày ra đây!- Tôi chưởi lớn. Thế là chúng xông vào đánh tôi nằm bẹp trên mặt đê, còn hai sọt đá chúng xô xuống sông! Bài học vỡ lòng chua chát ấy tôi khắc ghi khi trở lại sống ở bổn quán. Cuộc sống thôn dã cũng có nhiều mặt tốt của nó nếu như dân trí được nâng lên và tình thương cao hơn. Còn với dân trí thấp, bạo lực lộng hành thi sống ở thôn dã quả là rùng rợn. Tôi biết những kẻ thừa hành công vụ cũng chỉ là người ngu tối. Vì những ngày đó có nhiều kẻ làm to gầp nhiều lần công việc của tôi mà nhận thức xã hội, học lực văn hoá còn quá yếu huống gì đám trương tuần, dân quân, du kích, công an xóm, công an xã. Đến như tôi, tôi cũng chưa hiểu nhân văn giai phẩm sai lầm ở chỗ nào và bài hát Màu tím hoa sim nhạc vàng ở đâu, huống gì người mù chữ. Thật ra trong nhiều anh em mà đời gọi họ là Nhân văn -Giai phẩm, họ là những con người tốt, muốn đất nước mình tiến nhanh hơn, cuộc sống tươi đẹp hơn, chống bạo quyền, chống tham ô, lãng phí. Khi tôi bỏ về quê, tôi đã biết có nhiều người vì quá cực đoan mà vu oan cho họ. Còn đối với tôi, chưa bao giờ tôi nghĩ Màu tím hoa sim là thơ vàng hay nhạc vàng gì cả. Đây là bài thơ hoàn toàn riêng của tôi, tôi viết cho người vợ hiền thảo của mình chết còn quá trẻ. Người thật, việc thật, chi tiết nào trong bài thơ đều cũng là sự thật. Đến như sự mất mát hy sinh cũng là sự thật nữa là. Vợ tôi tên là Lê Đỗ Nhật Ninh, khi cưới tôi thì hai người anh trai của nàng là bộ đội đang chiến đấu ở vùng Đông Bắc không về dự cưới em gái được. Đám cưới kháng chiến, mà nhà tôi cũng khó khăn nên nàng đã phá vỡ tục lệ là không may áo cưới. Đúng thật trăm phần trăm như vậy. Còn nàng ở hậu phương lại bị chết còn tôi người lính xông pha lửa đạn thì không chết. Cuộc chiến tranh xảy ra ở đất nước ta nó dữ dội là vậy và sự thật là vậy, có gì khác nữa.! Thời điểm năm 1988 không được như bây giờ nhưng cũng hơn vạn lần thời Hữu Loan bỏ về quê thồ đá. Màu tím hoa sim tuy không được phổ biến nhưng người ta cũng không nặng nề nữa. Xã hội đã có cái nhìn cỡi mở. Điều ấy cũng là may mắn cho Hữu Loan và nhiều người như ông. Hữu Loan ở trại sáng tác Long Hải đến ngày thứ năm, tôi mới biết ông đến dự trại cũng với "tư cách" chui. Nghĩa là không phải tiêu chuẩn hội viên Hội văn nghệ tỉnh Đồng Nai, cũng không phải khách mời của Hội văn nghệ hay là của Tỉnh! Lúc này nhiều người như ông cũng chưa được phục hồi Hội tịch. Tức là danh hiệu nhà thơ chưa được Nhà nước công nhận. Nhân dân công nhận mà Nhà nước chưa công nhận thì đi dự trại sáng tác của Hội văn nghệ địa phương cũng không có tiêu chuẩn . Lúc này cả nước đang đói to .Lương cán bộ chỉ sống khoảng dăm bảy ngày, gạo rất hiếm người ta phải bán bo bo thay gạo.Ở Nam bộ có đỡ hơn ngoài Bắc nhưng cũng không thể phóng khoáng mời tất cả anh em văn nghệ sỹ dự trại được. Khi tâm tình, tôi hỏi nhà thơ vào du lịch Nam bộ do ai cho giấy mời thì Hữu Loan nheo mắt cười khỉnh : - Ma nào nó mời, tớ có hai đứa con trai là thợ xẻ, chúng nó vào Nam bộ đi xẻ thuê, tớ bám vào luôn. - Bác thì như vậy, còn con cái bác có sao không? -Tôi tò mò hỏi. - Tôi có đứa con gái học giỏi lắm, thi đỗ đại học nhưng trên cũng chỉ cho đi dạy cấp hai. Đám con trai lớn thì như vậy đấy. Nghe ông kể, t ôi rưng rưng nước mắt. Đến con chó nó cũng được du lịch vũ trụ, còn nhà thơ tài danh của mình theo con tha phương cầu thực! Ông sống được nhiều ngày ở Nam bộ là nhờ được hai người đẹp mến mộ tài danh ông là Hoài Tố Hạnh và Nguyệt Cầm. Hai nữ sỹ đầy nghĩa hiệp mời ông về nhà, chăm lo ăn ở cho ông mấy tháng trời. Nguyệt Cầm thì tôi không biết nhà riêng và chưa được mời về nhà, nhưng Hoài Tố Hạnh thì tôi được Hạnh mời về nhà riêng ở lại lúc tôi đang lang thang cơ nhỡ tại Biên Hoà. Đó là một buổi chiều đẹp nhưng tôi lại rất buồn vì tiền đã hết mà việc không xin được. Ông Phó Tổng biên tập Đài Phát thanh Đồng Nai nói rằng: "Đài rất cần người, Nam bộ rất thiếu cán bộ nhưng nhận cán bộ là phải qua Ban Tổ chức tỉnh và phải có hồ sơ chuyển đến đầy đủ, chứ không nhận tay ngang". Hoài Tố Hạnh lúc này đang làm phóng viên cho Đài phát thanh Đồng Nai thấy tôi đang lang thang, cô bảo tôi về nhà nghỉ rồi sáng mai đi tiếp. Tôi đã nhờ Hạnh viết giáy bảo lãnh cho tôi thay chứng minh thư, để bảo đảm an ninh mà địa phương cư ngụ của Hạnh yêu cầu. Tôi được Hạnh cho ăn cơm và tối đó được ngủ riêng tại nhà Hạnh.Tôi nghĩ chỉ những người bỏ quê kiếm sống mới có những nghĩa cử vượt qua nếp thường như vậy và đẹp như vậy..Tôi là người con trai đã có vợ con, Hạnh lúc đó là gái chưa chồng. Tôi hết sức trân trọng, cảm kích sự cưu mang của Hạnh . Với Hữu Loan, Hoài Tố Hạnh và Nguyệt Cầm cũng cưu mang như vậy! Khi họ đi dự trại văn nghệ tỉnh, họ kéo ông đi theo luôn.Tôi đồ rằng nếu không có cuộc cãi vã to tiếng giữa hai người đẹp vì Hữu Loan thì chắc rằng nhà thơ cứ yên tâm dự trại cho mãn khoá. Nhưng tối thứ năm xui xẻo ấy, hai nữ sỹ lại túm tóc, lôi áo nhau ra giữa hội trường của nhà sáng tác mà thượng cẳng chân, hạ cẳng tay cảnh giống hệt cảnh trong tranh đánh ghen dân gian. Hữu Loan đứng giữa hai ngưỡi phải khóc và nói thơ hoà giải:" Đừng ghét nhau chóng già, Hãy thương yêu nhau như ngày qua!" Ông giữ tay hòm chìa khoá, lo ăn uống cho trại sáng tác thì không thể "nghệ sỹ" mãi được, cái gì đến thì nó đến. Nó đến thì Hữu Loan phải ra đi .Sáng ngày thử bảy, Hữu Loan phải ôm gói trái bưởi lên đường. Anh em thương lắm nhưng không làm gì được. Lúc này lại nhớ đến bài thơ "Mưa thu làm tốc mái nhà" của Đỗ Phủ , học Đỗ Phủ ước có nhà nghìn gian để che cho vạn hàn sỹ trong thiên hạ đang cơ nhỡ. Đêm trước khi chia tay, anh em đến với ông rất đông. Tôi cũng được cùng anh em lại hầu chuyện Hữu Loan. Ông chép thơ ông vào sổ tay nhiều người bạn.Tôi cũng được ông chép một bài hiện còn trong sổ tay ở quê nhà . Bài thơ có tựa đề là "Lời cây gỗ vuông.". Chữ ông nghiêng nghiêng, kiểu chữ người học trước cách mạng tháng Tám, nét hơi to nhưng dễ đọc. Tôi nhớ mấy câu kết như thế này: "Tôi cây gỗ vuông chành chạnh suốt đời. Lăn long lóc, Chân tín đấy! Mặc rìu ,bào phó mộc! Rồi ông ký cẩn thận và viết cho tôi thêm một vài lời: "Chép tặng Đỗ Hoàng - Một người có tâm mà tôi tin tưởng sau này!" Sáng chia tay nhà thơ lại là một sáng rất đẹp. Biển Long Hải nắng nôi tràn trề, cây cối giữa mùa mưa lá nõn non xanh bất tận. Bà Rịa như một cõi Bồng Nhược . Và cảnh trời nước như thế này thì chỉ có lên Niết Bàn mới xứng đáng. Đâu phải sự chia ly đói nghèo với nhà thơ kính yêu đã và đang chịu khổ nạn! Hữu Loan vẫn măc bộ áo quần nâu cố hữu, tay cầm bọc áo quần gói bằng tấm ni long đã ngã màu vàng úa, chân đi dép tông, gót dép đã mòn như lưỡi dao cạo, đầu không đội mũ. Chiếc mũ cói rộng vành ông treo hờ sau lưng trông như tráng sỹ Kinh Kha vượt sông Kinh Dịch báo thù cho chủ. Mái tóc bạc như cước nổi bật giữa vạt nắng vàng là không lẫn vào cảnh vật cỏ cây lúc này. "Tráng sỹ bạch đầu bi hướng thiên,. Hùng tâm sinh kế lưỡng mang nhiên "(Người tráng sỹ bạc đầu buôn rầu ngẫng nhìn trời. Chí lớn và đương ống hai cai đều mờ mịt). Tuy hình hài bên ngoài trông quá trần ai như vậy nhưng dáng dấp ông vẫn toát lên sự cao thượng, vẫn xứng với phong cách đạo cốt tao nhân mặc khách. Cảnh chia tay diễn ra trong sự buồn thương, bi hùng. Hữu Loan đi đã khuất sau các trảng đồi bát úp nhưng mái đầu bạc của ông như vẫn còn trước mặt chúng tôi. Biển Long Hải vẫn xô vào bờ từng đợt sóng bạc trắng như tóc của thi nhân . Bất giác tôi nhớ lại bài thơ "Bên sông tiễn Hạ Chiêm "của Đỗ Phủ viết gần hai nghìn năm trước: "Bi quân lão biệt lệ triêm cân. Thất thập vô gia vạn lý thân. Đãn kiến chu hành phong hựu khởi. Bạch đầu lãng lý, bạch đầu nhân!" Tạm dịch: Thương anh già cả lệ trào. Mái nhà không có sống sao giữa đời? Con thuyền, ngọn gió chia phôi. Bạc đầu sóng,bạc đầu người ra đi ! Hà Nội 12-8-2005 Đỗ Hoàng Theo Trannhuong.com

GIỖ TỔ HỌ ĐOÀN QUÊ TÔI

hoaigianghl — Wed, 10 Mar 2010 04:28:55 +1400

Giỗ tổ năm nay tôi không về được. Anh trai tôi - KTS Đoàn Đức Thành - về quê giỗ tổ và ghi lại một số hình ảnh ngày giỗ.
HỌ ĐOÀN QUÊ TÔI NGÀY GIỖ TỔ
Họ Đoàn có mặt ở Việt Nam từ rất sớm. Vào thời Tiền Lý (544-602) có cụ Đoàn Danh Tích về An Mai (nay là thôn Thanh Mai, xã An Thanh, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình) khai hoang, lập làng. Vào thời nhà Ngô (939-965) có cụ Đoàn Huy Lượng - tướng của Ngô Quyền - tham gia đánh giặc Nam Hán. Đời vua Lý Thái Tổ (1010-1028) đã có cụ tổ chuyển cư về Tô Xuyên, nay thuộc xã An Mỹ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình để khai hoang lập ấp. Đời sau có cụ Đoàn Văn Khâm, chuyển về làng Cổ Phục, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương. Cụ Khâm trúng tuyển khoa thi Minh Kinh bác học năm 1075, đời vua Lý Nhân Tông (1072-1128) là khoa thi nho học đầu tiên nhà nước Việt Nam, sau cụ được bổ nhiệm Thượng thư Bộ Công. Đời thứ 5 của cụ Khâm có danh nhân Đoàn Thượng, sinh ở Xuân Độ, nay là thôn Thung Độ, xã Đoàn Thượng, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương, là một vị tướng tài cao, chí lớn và đức độ vào cuối đời vua Lý Cao Tông (1176-1210).

Trên địa bàn Bắc Bộ, chủ yếu là các tỉnh Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình, Nam Định, Hà Tây (cũ) theo thống kê chưa đầy đủ có khoảng trên dưới 200 chi họ từ 15 đến 36 đời con cháu. Những chi họ này là đời sau của các cụ tổ có nguồn gốc lâu đời nhất là ở ba địa bàn Hà Nội - Hải Dương - Thái Bình mà xưa kia cùng một cụ tổ sinh ra. Ỏ miền Trung, miền Nam, nhất là các tỉnh Nam Bộ, có rất đông bà con họ Đoàn sinh sống, theo tìm hiểu của tôi thì gốc gác vẫn ở các tỉnh phía Bắc chuyển vào Nam từ nhiều đời nay.
Theo tộc phả, họ Đoàn quê tôi xuất phát từ huyện Vũ Thư, Thái Bình. Cách đây 17 đời cụ Minh Thông từ đất Vũ Thư đến lập nghiệp tại làng Bách Tính nay thuộc xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Tôi là đời thứ 15, thuộc ngành cả, nên là Trưởng nam của họ Đoàn ở đây. Hàng năm vào ngày 21 và 22 tháng Giêng âm lịch, họ Đoàn chúng tôi tổ chức giỗ cụ Minh Thông. Con cháu xa gần nhớ ngày ấy thì về giỗ tổ, cũng là dịp để bà con trong họ mạc gặp gỡ nhau. Họ Đoàn quê tôi không lớn, có biến động lớn về dân số, đó là năm đói 1945. Bà con phải đi tha phương cầu thực và chết đói nhiều. Số đinh còn ở lại không là bao. Sau này rời quê hương đi công tác, sinh cơ lập nghiệp cũng nhiều, nên số người còn ở lại quê hương chỉ có mấy chục gia đình. Tôi vừa về quê giỗ tổ hai ngày, ghi lại một số hình ảnh giỗ Tổ trong năm nay.

* Quê tôi có cầu Thượng Gia, là một trong những cầu ngói còn lại ít ỏi ở đồng bằng Bắc Bộ.
Xem trong: http://my.opera.com/doanducthanh/blog

Mồng Tám tháng Ba

hoaigianghl — Mon, 08 Mar 2010 05:32:38 +1400

Mai đã mồng 8 tháng 3 rồi! Ngày của chị em phụ nữ - Ngày của một nửa già thế giới loài người - Ngày của nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật - Ngày của tình yêu và khát vọng. Mình chỉ còn nhớ mang mang mấy câu thơ ngày xửa ngày xưa đã đọc trong "Rừng thẳm tuyết dày" một nhân vật trong đó đã đọc câu thơ đó mà mình không còn nhớ là của ai nữa :
TA CA NGƯỜI PHỤ NỮ
NHỮNG NGƯỜI MẸ HIỀN TỪ
CẢ THẾ GIỚI NƯƠNG NHỜ
DƯỚI HAI BẦU VÚ SỮA
ĐỜI KHÔNG ÁNH SÁNG HOA NÀO NỞ
........
ĐỜI VẮNG MẸ HIỀN KHÔNG PHỤ NỮ
ANH HÙNG THI SĨ HỎI CÒN ĐÂU
Mình vừa đi Thăm đền Hai bà Trưng ở Mê Linh, thăm đêng Hùng và thăm vùng chiến khu xưa ở Tuyên Quang, thăm nơi đã đặt nền móng Nha ngân khố quốc gia tại Tuyên Quang theo sắc lệnh số 75 - SL ngày 29/5/1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Xin chúc những người bà, người mẹ, người vợ, cùng toàn thể chị em phụ nữ luôn tươi trẻ, xinh đẹp và hạnh phúc!
Xin gửi chị em mấy bức hình chụp tại đền thờ Hai Bà

Cánh đồng hai bên đường vào đền thờ Hai Bà trồng toàn hoa hồng.

Phiến đá khắc lời thề của Hai Bà

Những nữ chiến sĩ này đang chọn mua hoa để dâng lên hai nữ anh hùng dân tộc

THƠ NGƯỜI XA XỨ

hoaigianghl — Fri, 26 Feb 2010 23:41:04 +1400

Michel nguyen Huệ viết mấy dòng này khi xuân về (trong michelnguyenhue).

Xuân buồn xa xứ!

Mấy chục năm qua tết xứ người
Quê hương dạ nhớ thuở nào phai
Thân phụ mái đầu sương điểm bạc
Con ai cháu nhỏ tóc vờn vai
Xa quê ta vẫn hằng mong ước
Thăm lại quê nhà một sớm mai...
...
Cảm nỗi buồn của người xa xứ như Nguyễn, HG tôi xin gửi mấy lời họa lại gọi là để Nguyễn vui lên.

Xuân đến quê nhà anh biết không?
Bao người thân thiết vẫn ngóng trông
Hoa thơm vẫn hé chờ khoe sắc
Nắng ấm xuân về như nhắc ai?
Đường quê mong đón anh trở lại
Ríu rít anh về xuân sớm mai

Về thăm lại quê đi Nguyễn ơi! tuổi mỗi ngày một cao, sức mỗi ngày một giảm, mai nữa có muốn về cũng chẳng có sức đâu mà về nữa!

NGÀY XUÂN LÊN YÊN TỬ

hoaigianghl — Mon, 22 Feb 2010 06:29:16 +1400

Năm giờ sáng nay - mồng 8 tháng giêng năm Canh Dần - Hoài Giang hành hương về Yên Tử - nơi có Thiền phái Trúc Lâm, nơi có Phật Hoàng Trần Nhân Tông, nơi có Chùa Đồng nằm giữa mây trời trên đỉnh non thiêng Yên Tử. Xin gửi đến các bạn một chùm ảnh HG ghi lại được trong chuyến đi này. Xin thứ lỗi vì chưa kịp ghi lời chú dẫn cho từng bức ảnh, các bạn hãy tự suy đoán xem trước !

Đến chân núi Yên Tử trời vẫn chưa sáng hẳn

Kẹo Cu Đơ đâu còn là đặc sản của  Xứ Nghệ

Cây đại già và bức tường xưa cũ


Người đi lễ chùa đã đông nghịt trước sân chùa Hoa Yên

Tùng & Trúc Yên Tử

Mô hình tương đài Phật Hoàng Trần Nhân Tông trên Yên Tử




Người nối người đi trong mây mù

Dâng lễ lên chùa Đồng

Chuông đồng, Khánh đồng và cả Chùa Đồng đều sáng bóng vì du khách mài tay vào để lấy may

Tôi chịu không sao chen vào để thắp nhang, đành đứng ngoài bái vọng vào lậy Phật

Trên đường xuống đã có nhiều hàng rong bán dọc đường, có người đã ngả Lộc để thụ Lộc


Người ta THỤ LỘC Phật giữa đường đi và sau đó là bãi "phế liệu" thải ra đủ loại mặc cho thùng rác công cộng ngay bên đường

Sân Chùa Hoa Yên đã đông kín người, chiến sĩ CS đã có mặt để bảo đảm trật tự

Đồ lễ còn chưa dâng vào chùa vì đông quá; Tiền lẻ được dắt cả vào những tháp cổ

Cháu bé này mới tròn 3 tuổi; Sư Cô này tuổi đã 80
(còn nữa)

XUÂN KHAI BÚT!

hoaigianghl — Tue, 16 Feb 2010 06:32:23 +1400

HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT QUẢNG NINH

KHAI BÚT ĐẦU XUÂN

Sáng nay, mồng 2 tết Canh Dần, Hội VHNT Quảng Ninh đã tổ chức khai bút đầu xuân. Nhiều văn nghệ sỹ đã đến dự. Sau chương trình ca múa nhạc chào mừng năm mới của các nghệ sỹ đoàn chèo Quảng Ninh. Đúng giờ Quý Tỵ tiếng trống hội đã nổi lên...

NĂM DẦN GIỜ TỴ NGÀY BÍNH THÂN
KHAI BÚT ĐẦU XUÂN KHAI BÚT XUÂN

VĂN NHÂN NGHỆ SỸ VỚI THI NHÂN

MỪNG CHO ĐẤT NƯỚC TỒN HƯNG THỊNH

CÒN MÃI MUÔN ĐỜI VỚI MUÔN DÂN

Hoài Giang gửi các bạn một số hình ảnh chộp được sáng mồng hai tết Canh Dần tại Lễ Khai bút:

Chương trình văn nghệ chào năm mới của đoàn Chèo Quảng Ninh

Trần Đại Nghĩa, Lang Tiễn, Hoàng Tuấn Dương & Ngô Như Mai

Nhà báo Quốc Huấn

NSNA Đỗ Kha

Trương Thiếu Huyền, Trần Nhuận Minh & Nguyễn Châu

Cụ Ngô Như Mai (Thi sỹ máy) & Hoài Giang

Thanh Trắc & Nguyễn Quang Vinh

Dương Hướng,...& Quốc Huấn

Đàm Hiển &...

Hội viên tương lai

Chủ tịch Hội đánh trống khai Hội

Cụ Ngô Như Mai 86 tuổi tác giả Thi sỹ máy thế kỷ XX



Lưu bút của các nghệ sỹ




HG dưới ngòi bút của HS Duy Mạnh và HS Tùng Lâm

Và HG cũng thử "khai" vội mấy bức ảnh

Nhà thơ Nguyễn Châu khoe chiếc máy ảnh KTS nhiều...chấm mới tậu với Lang Tiễn & Trương Thiếu Huyền

Thu Hà - Phó Chủ tịch Hội VHNT QN xinh không? Thanh Nga BTV báo Hạ Long cũng xinh

BẠN CHÚC MỪNG TA TUỔI SÁU MƯƠI

hoaigianghl — Mon, 15 Feb 2010 18:23:59 +1400

Chúc bác Đoàn Đức Chính

(hoaigianghl.vnweblogs.com)

Chúc mừng năm mới Hổ sáu mươi

Sáu mươi hưu trí để mà chơi

Sáu mươi là Hổ hai lần Hổ(*)

"Nhĩ thuận" cho nên miệng chỉ cười!

(* )Ông Ba Mươi nhân hai!
                     Trương Thiếu Huyền

                      *
                    * *
Đoàn Đức Chính họa lại
Bạn chúc mừng ta tuổi sáu mươi
Hưu trí đâu về để mà chơi
Lưỡng Hổ * mà đành chơi sao được?
Ngang tai trái mắt dễ đâu cười!

(*) Hai lần Canh Dần

Đặng Đình Nguyễn họa

Ừ nhỉ, Canh Dần- Hổ sáu mươi

Hưu rồi thỏa trí để mà chơi

"Lưỡng Canh Dần" hổ oai như Hổ

"Hiền mà như Hổ" biết, chỉ cười!

Chúc:
"Lưỡng Canh Dần" hổ oai như Hổ

Tài lắm, Lộc nhiều- Phúc mãi tươi.

Hoài Giang đáp Đ Đ N

Vậy mà mình đã tuổi sáu mươi

Về hưu bạn nói để mà chơi

"Lưỡng Canh Dần" hổ oai như Hổ

Hổ hiền thì ở Sở thú thôi

Cảm ơn bạn hữu mừng thêm tuổi

Cố nhân tri kỷ đẹp cuộc đời

Thanh Chung
Chúc mừng anh năm mới
Làm hẳn "hai ba mươi"
Thảo nào các ông Hổ
Gặp Hoài Giang - chỉ cười!

Hoài Giang đáp TC
Cảm ơn em năm mới
Có lời chúc rất oai
Không cứ gì ông Hổ
Bà Hổ gặp - cũng vui...

Hoài Khánh
Sáu mươi chưa phải là già
Nên vầng trăng ấy mãi là trăng non...

Hoài Giang đáp HK
Rằng non thì chẳng còn non
So ông Bành Tổ thì còn thua xa...